Luật Phòng, chống ma túy 2025: gia đình có người nghiện cần biết
Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế luật năm 2021. Với gia đình có người thân sử dụng ma túy, những thay đổi đáng chú ý nhất là: Trưởng Công an cấp xã trực tiếp quản lý người sử dụng trái phép, thời hạn cai nghiện tự nguyện được ấn định 24 tháng cho lần đầu và 36 tháng từ lần thứ hai, và có thêm biện pháp giám sát bằng thiết bị điện tử. Luật gồm 8 chương, 56 điều; bài này chỉ tóm lược các điểm gần với đời sống của người bệnh và người nhà.
Lưu ý: đây là thông tin phổ biến pháp luật dựa trên các bài phân tích đã đăng, không thay thế tư vấn của luật sư hay cán bộ tư pháp cho từng trường hợp cụ thể.
Những ai thuộc diện phải xét nghiệm chất ma túy
Theo khoản 1 Điều 23 của luật, được LuatVietnam liệt kê, có sáu nhóm:
- người bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy;
- người mà cơ quan, người có thẩm quyền có căn cứ cho rằng đã sử dụng trái phép;
- người đang trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy;
- người đang cai nghiện;
- người đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
- người đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện.
Theo tóm tắt của Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động, người được yêu cầu nhưng không hợp tác có thể bị áp giải tới nơi xét nghiệm theo thủ tục hành chính, và kết quả dương tính được gửi về Trưởng Công an cấp xã thay vì Ủy ban nhân dân cấp xã như trước. Hành vi cản trở việc xét nghiệm còn có thể bị phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng với cá nhân theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Công an cấp xã trở thành đầu mối
Một thay đổi lớn về tổ chức: nhiệm vụ quản lý nhà nước về cai nghiện được chuyển về Bộ Công an, không còn tổ chức ở cấp huyện. Với người sử dụng trái phép, Trưởng Công an cấp xã trực tiếp ra quyết định quản lý và tổ chức thực hiện, kể cả với người không có nơi cư trú ổn định. Nếu người bị quản lý bị tạm giữ, tạm giam, việc quản lý có thể tạm đình chỉ hoặc dừng tùy thời hạn.
Với gia đình, điều này có nghĩa là khi cần hỏi về thủ tục, nơi đầu tiên nên liên hệ là công an xã, phường nơi người thân cư trú.
Cai nghiện tự nguyện: thời hạn và năm giai đoạn
Luật mới quy định rõ thời hạn cai nghiện tự nguyện là 24 tháng với lần đầu và 36 tháng từ lần thứ hai trở đi. Quy trình gồm 5 giai đoạn. Nếu chọn cơ sở cai nghiện tư nhân, cơ sở phải thực hiện tối thiểu 3 giai đoạn đầu; phần còn lại có thể tiếp tục tại gia đình, cộng đồng. Người cai nghiện cũng được đăng ký tại cơ sở công lập với kinh phí do Nhà nước bảo đảm.
Thời hạn dài phản ánh thực tế rằng nghiện là bệnh mạn tính, dễ tái phát; giai đoạn cắt cơn chỉ là bước đầu. Vì sao chủ động cai nghiện tại cơ sở y tế có lợi cho người bệnh được phân tích trong bài tầm quan trọng của cai nghiện tự nguyện.
Giám sát điện tử là gì, áp dụng với ai
Điều 12 của luật lần đầu đưa vào biện pháp giám sát điện tử, tức dùng thiết bị điện tử để quản lý, giám sát. Theo bài phân tích của Tạp chí Luật sư Việt Nam, biện pháp này áp dụng với ba nhóm:
- người cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng;
- người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
- người đang bị quản lý sau cai nghiện.
Trưởng Công an cấp xã có thẩm quyền áp dụng. Người bị áp dụng phải chấp hành, không được tự tháo gỡ, phá hủy hay làm rối loạn thiết bị, và phải báo ngay khi thiết bị hỏng. Chi tiết về loại thiết bị, điều kiện, thời hạn, thủ tục do Chính phủ quy định. Điểm gia đình cần nhắc người thân: không chấp hành giám sát điện tử có thể dẫn tới bị áp dụng ngay biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.
"Đưa đi cai nghiện bắt buộc" và người chưa thành niên
Biện pháp cai nghiện bắt buộc được đổi tên thành "đưa đi cai nghiện bắt buộc", là biện pháp xử lý hành chính, do Tòa án nhân dân khu vực quyết định (thay cho Tòa án cấp huyện trước đây). Biện pháp này không áp dụng với trường hợp đã bị xử lý theo pháp luật hình sự.
Với người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi, việc cai nghiện bắt buộc được thực hiện tại trường giáo dưỡng để các em tiếp tục học văn hóa. Đây là điểm phụ huynh có con tuổi học trò nên nắm, nhất là khi các loại ma túy trá hình ngày càng nhắm vào lứa tuổi này.
Tái sử dụng trong thời gian cai, quản lý: có thể đi tù
Luật Phòng, chống ma túy cần được đọc cùng Bộ luật Hình sự. Từ 1/7/2025, Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15 bổ sung Điều 256a về tội sử dụng trái phép chất ma túy. Theo LuatVietnam:
| Tình huống | Mức phạt tù |
|---|---|
| Sử dụng trái phép khi đang cai nghiện, điều trị bằng thuốc thay thế, đang quản lý sau cai, hoặc trong 2 năm kể từ khi hết thời hạn quản lý / tự ý bỏ cai nghiện tự nguyện | 2 đến 3 năm |
| Tái phạm tội sử dụng trái phép chất ma túy | 3 đến 5 năm |
Nói cách khác, giai đoạn sau cai không phải là lúc "đã xong việc". Gia đình nên đồng hành sát nhất đúng vào giai đoạn này.
Người đang cai nghiện theo luật cũ thì sao
Quy định chuyển tiếp khá rõ: người đang cai nghiện khi luật mới có hiệu lực tiếp tục đến hết thời hạn theo luật năm 2021 (đã sửa đổi) và Nghị quyết 190/2025/QH15. Trường hợp hồ sơ được lập trước 1/7/2026 nhưng quyết định cai nghiện ban hành sau ngày đó thì áp dụng luật mới. Cơ sở cai nghiện đã được cấp phép tiếp tục hoạt động đến hết thời hạn.
Gia đình làm gì từ bây giờ
- Liên hệ công an cấp xã hoặc cơ sở cai nghiện công lập để hỏi thủ tục đăng ký cai nghiện tự nguyện, thay vì chờ đến khi người thân bị phát hiện.
- Giữ đầy đủ giấy tờ: quyết định quản lý, giấy xác nhận hoàn thành từng giai đoạn, lịch xét nghiệm.
- Theo dõi sát giai đoạn quản lý sau cai, vì tái sử dụng lúc này có thể bị truy cứu hình sự.
- Tìm hiểu kiến thức cơ bản về các chất đang phổ biến qua bài hỏi đáp về các chất gây nghiện nguy hiểm hiện nay để nhận ra dấu hiệu tái nghiện sớm.
Câu hỏi thường gặp
Luật Phòng, chống ma túy 2025 có hiệu lực từ ngày nào?
Luật số 120/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025 và thay thế Luật Phòng, chống ma túy năm 2021.
Cai nghiện tự nguyện tại nhà có được không?
Có. Người cai nghiện có thể thực hiện một phần quy trình tại gia đình, cộng đồng; nếu chọn cơ sở tư nhân thì cơ sở phải thực hiện ít nhất 3 giai đoạn đầu. Người cai nghiện tại gia đình, cộng đồng có thể bị áp dụng giám sát điện tử.
Con dưới 18 tuổi nghiện ma túy có bị đưa vào trại cai nghiện người lớn không?
Theo luật mới, người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi thuộc diện đưa đi cai nghiện bắt buộc sẽ cai nghiện tại trường giáo dưỡng, nơi các em vẫn được học văn hóa.
Từ chối xét nghiệm ma túy khi công an yêu cầu thì bị xử lý thế nào?
Người thuộc diện xét nghiệm mà không hợp tác có thể bị áp giải tới nơi xét nghiệm. Hành vi cản trở xét nghiệm còn có thể bị phạt tiền 10–20 triệu đồng với cá nhân theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Bài liên quan

Ma túy trá hình kẹo, bánh, nước uống: nhận biết dịp lễ hội cuối năm
Ma túy ngụy trang thành nước vui, kẹo, tem giấy được bán qua mạng và ở tiệc phòng kín. Cách nhận biết, tin đồn sai cần bỏ qua và việc nên làm khi phát hiện.

Bị bỏ thuốc vào đồ uống khi đi tiệc cuối năm: dấu hiệu và xử trí
Bị bỏ thuốc vào ly khi đi bar, tiệc tất niên: những triệu chứng khác với say rượu thông thường, vì sao phải đi khám sớm và cách giữ an toàn cho cả nhóm bạn.

Nitazene: opioid tổng hợp mạnh hơn fentanyl mà UNODC cảnh báo
Nitazene là nhóm opioid tổng hợp, có loại mạnh gấp 5–10 lần fentanyl, hay lẫn trong viên thuốc giả. Cảnh báo mới của UNODC năm 2026 và dấu hiệu quá liều.

Etomidate trong pod 'thuốc lá zombie': dấu hiệu và quy định 2026
Etomidate là thuốc gây mê bị pha vào pod thuốc lá điện tử, đã thuộc danh mục chất ma túy theo Nghị định 28/2026. Dấu hiệu nhận biết, cách xử trí và mức xử lý.