Nitazene: opioid tổng hợp mạnh hơn fentanyl mà UNODC cảnh báo
Nitazene là tên chung của một nhóm opioid tổng hợp được phát triển từ thập niên 1950 nhưng chưa bao giờ được phép dùng làm thuốc. Một số chất trong nhóm mạnh hơn fentanyl từ 5 đến 10 lần và mạnh hơn morphin hàng trăm lần, chỉ một lượng rất nhỏ cũng đủ gây quá liều. Điều khiến giới y tế lo ngại là nitazene thường bị trộn lẫn vào viên thuốc giả, bột ma túy khác, thậm chí vape, trong khi người dùng hoàn toàn không biết.
Năm 2026, Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) liên tục nhắc đến nhóm chất này trong các báo cáo. Bài viết giải thích nitazene là gì, vì sao nó được coi là mối đe dọa mới, và người bình thường cần biết gì để tự bảo vệ.
Từ một hợp chất phòng thí nghiệm đến thị trường chợ đen
Về hóa học, nitazene thuộc nhóm 2-benzylbenzimidazole. Chúng gắn vào thụ thể opioid "mu" trong não, giống cơ chế của morphin, heroin hay fentanyl, nên gây buồn ngủ, giảm đau, ức chế hô hấp. Theo khuyến cáo y tế của Sở Y tế bang Missouri (Mỹ) ngày 24/3/2026, các chất này được tạo ra từ những năm 1950 nhưng chưa từng được phê duyệt sử dụng y khoa, và xét nghiệm sàng lọc ma túy tiêu chuẩn không phát hiện được chúng.
Trong nhiều thập kỷ, nitazene chỉ nằm trong tài liệu nghiên cứu. Chúng quay lại khi các nhóm sản xuất ma túy cần chất thay thế dễ tổng hợp, liều nhỏ mà tác dụng mạnh, và chưa bị kiểm soát ở nhiều nước.
UNODC nói gì trong năm 2026
Báo cáo Ma túy Thế giới 2026 (World Drug Report 2026) được UNODC công bố cuối tháng 6. Theo bản tóm tắt của Drink and Drugs News ngày 26/6/2026, hơn 330 triệu người đã sử dụng ma túy trong năm 2024, tương đương 6,2% dân số 15–64 tuổi toàn cầu, tăng so với 5,2% một thập kỷ trước. Riêng nhóm opioid có khoảng 63 triệu người dùng.
UNODC cho rằng thị trường opioid đang ở một "bước ngoặt". Sau lệnh cấm trồng thuốc phiện ở Afghanistan năm 2022, nguồn cung truyền thống bị xáo trộn, và các opioid tổng hợp như fentanyl, nitazene, "orphine" ngày càng xuất hiện nhiều. Báo cáo nhận định sự dịch chuyển sang ma túy tổng hợp có thể là thay đổi lâu dài. Giám đốc điều hành UNODC Monica Juma cảnh báo về làn sóng chất mới chưa từng có trên thị trường.
Hai nitazene vừa bị kiểm soát quốc tế
Việc đưa một chất vào danh mục kiểm soát quốc tế đi qua nhiều bước: Ủy ban chuyên gia về lệ thuộc thuốc của WHO đánh giá, Ủy ban Ma túy Liên Hợp Quốc (CND) bỏ phiếu, sau đó quyết định có hiệu lực. Theo thông báo của UNODC tháng 6/2026, hai chất sau đã được đưa vào Bảng I của Công ước Thống nhất về các chất ma túy năm 1961, có hiệu lực từ ngày 29/5/2026:
| Chất | Báo cáo lần đầu | Số nước đã phát hiện | Ghi nhận độc chất |
|---|---|---|---|
| N-pyrrolidino isotonitazene (isotonitazepyne) | 2023 | 11 nước ở châu Âu, Bắc Mỹ, châu Đại Dương | 3 ca tử vong, 1 ca nhập viện |
| N-desethyl etonitazene | 2021 | 10 nước ở châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ, châu Đại Dương, Nam Mỹ | 2 ca tử vong |
Chú ý cột cuối: N-desethyl etonitazene đã được phát hiện cả ở châu Á. Mỗi lần một chất bị cấm, nhà sản xuất lại thay đổi cấu trúc một chút để tạo chất "anh em" chưa nằm trong danh mục. Đây là lý do danh sách nitazene liên tục dài thêm.
Nguy hiểm nằm ở chỗ người dùng không biết mình đang dùng gì
Khuyến cáo của Missouri liệt kê các dạng nitazene đã được phát hiện:
- viên nén hoặc bột làm giả thuốc kê đơn, như thuốc an thần, thuốc giảm đau opioid;
- chất pha lẫn trong heroin, fentanyl, ma túy đá, cocaine, cần sa không rõ nguồn gốc;
- vape và cần sa tổng hợp.
Người mua một viên "thuốc ngủ" hay "thuốc giảm đau" qua mạng có thể nhận về một viên chứa nitazene. Vì liều gây độc quá nhỏ, chênh lệch rất ít trong quá trình ép viên thủ công cũng có thể quyết định sống chết. Câu chuyện này lặp lại đúng những gì đã xảy ra với fentanyl, được phân tích trong bài hiểm họa fentanyl mua qua mạng xã hội, chỉ khác ở chỗ nitazene còn khó phát hiện hơn.
Que thử fentanyl, vốn được dùng trong một số chương trình giảm hại ở nước ngoài, không phát hiện được nitazene. Tại Việt Nam, que thử bán lẻ chủ yếu sàng lọc nhóm chất truyền thống, nên càng không thể dựa vào.
Dấu hiệu quá liều cần nhận ra ngay
Quá liều nitazene có biểu hiện giống quá liều opioid nói chung, nhưng có thể xảy ra rất nhanh:
- đồng tử co nhỏ như đầu kim;
- môi, da, móng tay tái nhợt hoặc tím xanh;
- bất tỉnh, gọi không đáp ứng, người mềm nhũn;
- thở rất nông, thở ngắt quãng hoặc ngừng thở, có tiếng khò khè;
- da lạnh ẩm, nôn;
- nhịp tim chậm hoặc bất thường, có thể ngừng tim.
Khi thấy các dấu hiệu này, việc đầu tiên là gọi 115 và ở bên cạnh người bệnh. Naloxone là thuốc giải độc opioid được dùng trong cấp cứu; khuyến cáo của Missouri lưu ý rằng với nitazene, nhân viên y tế có thể phải dùng nhiều lần vì chất này quá mạnh, và người đã được cứu vẫn cần theo dõi tại khoa cấp cứu. Cách xử trí ban đầu cho các ca ngộ độc chất gây nghiện nói chung được trình bày chi tiết hơn ở bài nhận biết ngộ độc chất gây nghiện cấp tính.
Liên hệ với người dùng thuốc ở Việt Nam
Hiện chưa có công bố chính thức nào về các ca nitazene cụ thể tại Việt Nam trong những nguồn chúng tôi đã đọc. Tuy vậy, có ba lý do để không chủ quan:
- UNODC ghi nhận nitazene đã xuất hiện tại châu Á, và thị trường ma túy tổng hợp trong khu vực rất năng động.
- Thói quen mua thuốc an thần, thuốc giảm đau mạnh qua mạng xã hội, không đơn, vẫn tồn tại. Đây chính là kênh mà viên giả chứa opioid tổng hợp thâm nhập ở các nước khác.
- Các chất mới luôn đi trước khả năng xét nghiệm. Người dùng không thể tự kiểm tra bằng mắt hay que thử bán lẻ.
Lời khuyên thực tế vì thế rất đơn giản: chỉ dùng thuốc giảm đau, thuốc ngủ, thuốc an thần do bác sĩ kê và mua tại nhà thuốc có giấy phép; không nhận "thuốc" từ người quen hay tài khoản bán hàng trên mạng; và nếu người thân đang lệ thuộc opioid, hãy tìm đến cơ sở điều trị nghiện thay vì để họ tự xoay xở với nguồn hàng chợ đen.
Câu hỏi thường gặp
Nitazene có phải là một loại thuốc giảm đau được bán ở hiệu thuốc không?
Không. Các nitazene chưa từng được phê duyệt làm thuốc ở bất kỳ đâu theo thông tin của cơ quan y tế Mỹ. Mọi sản phẩm chứa nitazene đều là hàng sản xuất trái phép.
Naloxone có cứu được người quá liều nitazene không?
Naloxone vẫn có tác dụng với opioid nói chung, kể cả nitazene, nhưng có thể cần dùng nhiều lần do độc tính quá mạnh. Đây là thuốc dùng trong cấp cứu, vì vậy việc gọi 115 ngay vẫn là bước quan trọng nhất.
Vì sao xét nghiệm nước tiểu thông thường không phát hiện nitazene?
Bộ xét nghiệm sàng lọc phổ biến được thiết kế cho các nhóm chất truyền thống. Nitazene có cấu trúc khác và liều dùng rất nhỏ, nên cần kỹ thuật phân tích chuyên sâu tại phòng thí nghiệm mới xác định được.
Ở Việt Nam nitazene có bị cấm không?
Hai nitazene mới nhất đã thuộc diện kiểm soát quốc tế từ 29/5/2026, và Việt Nam là thành viên các công ước này. Để biết chính xác từng chất có trong danh mục quốc gia hay chưa, cần tra cứu Nghị định quy định danh mục chất ma túy hiện hành.
Bài liên quan

Ma túy trá hình kẹo, bánh, nước uống: nhận biết dịp lễ hội cuối năm
Ma túy ngụy trang thành nước vui, kẹo, tem giấy được bán qua mạng và ở tiệc phòng kín. Cách nhận biết, tin đồn sai cần bỏ qua và việc nên làm khi phát hiện.

Luật Phòng, chống ma túy 2025: gia đình có người nghiện cần biết
Luật Phòng, chống ma túy 2025 hiệu lực từ 1/7/2026: ai phải xét nghiệm, cai nghiện tự nguyện 24–36 tháng, giám sát điện tử, trẻ 12–18 tuổi, mức án tái phạm.

Bị bỏ thuốc vào đồ uống khi đi tiệc cuối năm: dấu hiệu và xử trí
Bị bỏ thuốc vào ly khi đi bar, tiệc tất niên: những triệu chứng khác với say rượu thông thường, vì sao phải đi khám sớm và cách giữ an toàn cho cả nhóm bạn.

Etomidate trong pod 'thuốc lá zombie': dấu hiệu và quy định 2026
Etomidate là thuốc gây mê bị pha vào pod thuốc lá điện tử, đã thuộc danh mục chất ma túy theo Nghị định 28/2026. Dấu hiệu nhận biết, cách xử trí và mức xử lý.