Darkfox Drugs Education
Trang chủ › Cảnh Báo Chất Cấm

Hệ lụy tâm thần phân liệt do lạm dụng cỏ Mỹ kéo dài

Ban biên tập Darkfox Drugs Education · · Cập nhật
Hệ lụy tâm thần phân liệt do lạm dụng cỏ Mỹ kéo dài

“Cỏ Mỹ” là cách gọi trên thị trường chợ đen cho cần sa, thường là các giống được quảng cáo có hàm lượng THC cao. Sử dụng kéo dài, đặc biệt bắt đầu từ tuổi thiếu niên và với sản phẩm có THC cao, được nhiều nghiên cứu quốc tế ghi nhận là có liên quan đến tăng nguy cơ rối loạn loạn thần, trong đó có tâm thần phân liệt, nhất là ở người có yếu tố di truyền hoặc dễ tổn thương. Nếu người thân bắt đầu có biểu hiện nghe thấy tiếng nói, nghi ngờ vô cớ, nói năng lộn xộn hay thu mình bất thường, cần đưa đi khám chuyên khoa tâm thần sớm. Bài viết giúp bạn hiểu mối liên hệ này và cách hỗ trợ đúng.

“Cỏ Mỹ” thực chất là gì

Tên gọi “cỏ Mỹ” được giới buôn bán dùng để tạo cảm giác hàng “ngoại”, “cao cấp”, khác với cần sa trồng trong nước. Thực tế, đó vẫn là cần sa, một chất ma túy bị nghiêm cấm tại Việt Nam. Điểm khác biệt mà người bán thường quảng cáo là hàm lượng THC (tetrahydrocannabinol), hoạt chất chính gây ra cảm giác “phê”, cao hơn so với cần sa thông thường. Ngoài dạng lá, hoa khô, còn có tinh dầu cô đặc dùng cho thuốc lá điện tử, bánh kẹo tẩm cần sa. Người mua không có cách nào kiểm chứng thành phần, và sản phẩm có thể bị trộn thêm cần sa tổng hợp hoặc chất khác.

THC tác động lên não như thế nào

Não người có hệ thống endocannabinoid tham gia điều hòa cảm xúc, trí nhớ, giấc ngủ và sự phát triển của não. THC gắn vào các thụ thể của hệ thống này, làm thay đổi cách các vùng não liên lạc với nhau, trong đó có các vùng liên quan đến dopamine, chất dẫn truyền thần kinh có vai trò trong cơ chế của loạn thần.

Não bộ tiếp tục phát triển cho đến khoảng giữa tuổi 20. Ở giai đoạn này, việc tiếp xúc thường xuyên với THC có thể can thiệp vào quá trình “tinh chỉnh” mạng lưới thần kinh. Đó là lý do việc bắt đầu sử dụng sớm được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng.

Mối liên hệ giữa cần sa và tâm thần phân liệt

Cần hiểu đúng: không phải ai dùng cần sa cũng sẽ bị tâm thần phân liệt, và tâm thần phân liệt có nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, các nghiên cứu dài hạn trên nhiều quốc gia đã ghi nhận những điểm đáng lo ngại:

  • Người dùng cần sa thường xuyên có nguy cơ mắc rối loạn loạn thần cao hơn người không dùng.
  • Nguy cơ tăng theo tần suất sử dụng và hàm lượng THC của sản phẩm.
  • Bắt đầu dùng ở tuổi thiếu niên liên quan đến nguy cơ cao hơn.
  • Ở người đã có bệnh, tiếp tục dùng cần sa có thể làm bệnh khởi phát sớm hơn, nặng hơn, dễ tái phát và đáp ứng điều trị kém hơn.
  • Người có người thân trực hệ mắc bệnh tâm thần là nhóm đặc biệt dễ tổn thương.

Từ “phê” đến loạn thần: các mức độ ảnh hưởng tâm thần

Mức độBiểu hiện có thể gặp
Tác động cấp tínhLo âu, hoảng sợ, nghi ngờ, cảm giác bị theo dõi, rối loạn nhận thức thời gian
Loạn thần cấp do chấtẢo giác, hoang tưởng, kích động, thường xảy ra sau khi dùng lượng lớn hoặc sản phẩm cô đặc
Ảnh hưởng kéo dàiGiảm trí nhớ, giảm tập trung, mất động lực, trầm cảm, lo âu
Rối loạn loạn thần mạn tínhTriệu chứng kéo dài, có thể được chẩn đoán tâm thần phân liệt hoặc rối loạn liên quan

Dấu hiệu cảnh báo sớm gia đình cần để ý

Giai đoạn trước khi bệnh khởi phát rõ thường kéo dài và âm thầm. Người nhà có thể nhận thấy:

  • Thay đổi suy nghĩ: nghi ngờ người khác hại mình, cho rằng mọi người đang bàn tán về mình, tin vào những điều kỳ lạ.
  • Thay đổi tri giác: nghe thấy tiếng nói, thấy hình ảnh mà người khác không thấy, nói chuyện một mình.
  • Lời nói lộn xộn, khó theo dõi, nhảy chủ đề.
  • Thu mình: bỏ học, bỏ việc, không chăm sóc bản thân, cắt đứt quan hệ.
  • Cảm xúc bất thường: cười vô cớ, thờ ơ hoặc cáu gắt dữ dội.
  • Rối loạn giấc ngủ kéo dài.

Những biểu hiện này cũng có thể gặp ở các rối loạn khác. Điều quan trọng là đưa người thân đi khám chuyên khoa tâm thần sớm, không tự chẩn đoán và không chờ đợi.

Vì sao không nên chờ “tự hết”

Thời gian loạn thần không được điều trị càng dài, việc hồi phục càng khó khăn. Can thiệp sớm giúp kiểm soát triệu chứng, giảm nguy cơ tự gây hại hoặc gây hại cho người khác, và giữ lại khả năng học tập, làm việc. Điều trị thường kết hợp thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, liệu pháp tâm lý, hỗ trợ gia đình và quan trọng nhất là ngừng sử dụng cần sa cũng như các chất khác.

Gia đình nên làm gì

  1. Giữ bình tĩnh: tránh tranh cãi về nội dung hoang tưởng; không cần đồng tình nhưng cũng không chế giễu.
  2. Bảo đảm an toàn: cất giữ vật sắc nhọn, thuốc men; nếu người bệnh có ý định tự sát, kích động nguy hiểm, gọi cấp cứu 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế ngay.
  3. Đưa đi khám chuyên khoa tâm thần tại bệnh viện tâm thần hoặc khoa tâm thần của bệnh viện đa khoa.
  4. Nói thật với bác sĩ về việc sử dụng cần sa và các chất khác; điều này giúp chẩn đoán và điều trị chính xác.
  5. Đồng hành dài hạn: nhắc nhở tái khám, dùng thuốc đúng chỉ định, tạo môi trường sống ổn định, ít căng thẳng.
  6. Hỗ trợ ngừng sử dụng chất, tìm hiểu các hình thức cai nghiện tự nguyện tại cơ sở y tế nếu cần.

Những ngộ nhận phổ biến về cần sa

  • “Cần sa là thảo dược nên vô hại”: nguồn gốc thực vật không đồng nghĩa với an toàn; nhiều chất độc cũng từ thực vật.
  • “Ở nước ngoài hợp pháp rồi”: một số nơi cho phép với khung quản lý riêng, nhưng điều đó không thay đổi tác động lên não, và tại Việt Nam cần sa vẫn là chất bị cấm.
  • “Không gây nghiện”: sử dụng thường xuyên có thể dẫn đến rối loạn sử dụng cần sa, với biểu hiện thèm muốn, khó dừng, hội chứng cai.
  • “Cần sa giúp giảm căng thẳng”: cảm giác thư giãn tạm thời có thể đi kèm lo âu, hoảng sợ, và về lâu dài làm vấn đề tâm lý nặng thêm.

Đặc biệt nguy hiểm là các sản phẩm cần sa tổng hợp được bán dưới vỏ bọc tương tự, có thể gây loạn thần cấp nặng hơn nhiều; xem bài sự nguy hiểm của cần sa tổng hợp đối với hệ thần kinh.

Phòng ngừa: bắt đầu từ cuộc trò chuyện

Phòng ngừa hiệu quả nhất là giúp người trẻ hiểu rủi ro thật, không cường điệu cũng không xem nhẹ, và có kỹ năng từ chối. Trò chuyện cởi mở, lắng nghe, không phán xét giúp con em sẵn sàng chia sẻ khi gặp lời mời. Gợi ý cụ thể có trong bài cách phòng ngừa người thân bị dụ dỗ thử ma túy.

Sức khỏe tâm thần là tài sản khó lấy lại khi đã tổn thương. Tránh xa “cỏ Mỹ” và mọi dạng cần sa là lựa chọn bảo vệ tương lai của chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Dùng cỏ Mỹ vài lần có bị tâm thần phân liệt không?

Không phải ai dùng cũng mắc bệnh, nhưng ngay cả vài lần dùng sản phẩm có THC cao cũng có thể gây loạn thần cấp ở một số người. Nguy cơ lâu dài tăng theo tần suất và tuổi bắt đầu sử dụng.

Loạn thần do cần sa có tự khỏi khi ngừng dùng không?

Một số trường hợp loạn thần cấp cải thiện khi ngừng chất và được điều trị, nhưng một số người tiếp tục có triệu chứng kéo dài. Vì vậy cần được bác sĩ chuyên khoa tâm thần đánh giá và theo dõi.

Người nhà có biểu hiện hoang tưởng nhưng không chịu đi khám thì làm sao?

Hãy tiếp cận bình tĩnh, tập trung vào những khó khăn họ thừa nhận như mất ngủ, căng thẳng để thuyết phục đi khám. Nếu có nguy cơ gây hại cho bản thân hoặc người khác, gọi cấp cứu 115 hoặc liên hệ cơ sở y tế ngay.

Cần sa có được dùng làm thuốc không?

Một số chế phẩm từ cần sa được nghiên cứu hoặc sử dụng trong y khoa ở một số quốc gia với chỉ định rất cụ thể và kiểm soát chặt chẽ. Điều này hoàn toàn khác với việc sử dụng cần sa trôi nổi để giải trí.

Bài liên quan