Darkfox Drugs Education
Trang chủ › Cảnh Báo Chất Cấm

Ngộ độc chất gây nghiện cấp tính: Nhận biết dấu hiệu để cấp cứu

Ban biên tập Darkfox Drugs Education · · Cập nhật
Ngộ độc chất gây nghiện cấp tính: Nhận biết dấu hiệu để cấp cứu

Ngộ độc chất gây nghiện cấp tính là tình trạng cấp cứu có thể đe dọa tính mạng trong vài phút. Hãy gọi 115 ngay khi thấy một người bất tỉnh hoặc khó đánh thức, thở chậm, thở ngáy hoặc ngừng thở, co giật, sốt rất cao, đau ngực, kích động dữ dội hay lú lẫn sau khi nghi dùng chất. Trong lúc chờ, giữ an toàn đường thở, đặt nằm nghiêng nếu còn thở, và không để người đó ở một mình. Bài viết mô tả dấu hiệu theo từng nhóm chất và những việc người xung quanh có thể làm.

Vì sao không thể “để ngủ cho tỉnh”

Một phản ứng rất phổ biến là nghĩ rằng người say thuốc chỉ cần ngủ một giấc là ổn. Trên thực tế, nhiều ca tử vong do quá liều xảy ra chính trong lúc “ngủ”: người bệnh thở chậm dần rồi ngừng thở, hoặc hít phải chất nôn. Với chất kích thích, thân nhiệt và nhịp tim có thể tăng âm thầm cho đến khi xảy ra co giật, đột quỵ. Vì vậy, khi nghi ngờ ngộ độc, nguyên tắc là gọi trợ giúp y tế sớm thay vì chờ đợi.

Dấu hiệu nguy hiểm chung, bất kể chất gì

  • Không đánh thức được hoặc chỉ ú ớ khi lay gọi.
  • Thở rất chậm, rất nông, thở ngáy bất thường, hoặc ngừng thở.
  • Môi, đầu ngón tay tím tái hoặc xám.
  • Co giật.
  • Đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc rất chậm, ngất.
  • Sốt cao, da nóng đỏ hoặc vã mồ hôi nhiều; hoặc ngược lại da lạnh ẩm.
  • Kích động dữ dội, ảo giác, hoang tưởng, có hành vi nguy hiểm.
  • Nôn liên tục, đặc biệt khi người bệnh lơ mơ.

Chỉ cần một trong những dấu hiệu trên, hãy gọi cấp cứu.

Đặc điểm ngộ độc theo nhóm chất

Nhóm chấtVí dụBiểu hiện nổi bật
Opioid (chất dạng thuốc phiện)Heroin, fentanyl, thuốc giảm đau gây nghiệnLơ mơ, hôn mê; thở chậm hoặc ngừng thở; đồng tử co nhỏ
Chất kích thíchMethamphetamine, thuốc lắc, cocaineKích động, hoang tưởng; tim nhanh, huyết áp cao; sốt cao; đồng tử giãn; co giật; đau ngực
Thuốc an thần, gây ngủBenzodiazepine, thuốc ngủNgủ sâu, nói líu nhíu, mất thăng bằng; nguy hiểm hơn khi kết hợp rượu hay opioid
Cần sa tổng hợpCác hóa chất phun lên lá khô, tinh dầuKích động, hoảng loạn, loạn thần cấp; nhịp tim nhanh; co giật; nôn
Chất gây phân lyKetamineMất phương hướng, tách rời thực tại, không cử động được, dễ gặp tai nạn
Rượu kết hợp chất khácRượu và thuốc an thần, opioidTăng mạnh nguy cơ ức chế hô hấp, sặc chất nôn

Trong thực tế, người bệnh thường dùng nhiều chất cùng lúc hoặc sản phẩm có thành phần không rõ, nên biểu hiện có thể chồng lấn. Bạn không cần đoán đúng chất; điều quan trọng là nhận ra tình trạng nguy hiểm.

Các bước xử trí trong lúc chờ cấp cứu

  1. Bảo đảm an toàn cho bạn: quan sát xung quanh, tránh vật sắc nhọn, không chạm tay trần vào bột, viên thuốc, kim tiêm lạ.
  2. Gọi 115: nói rõ địa chỉ, mô tả tình trạng (bất tỉnh, thở thế nào, co giật hay không), số người bị ảnh hưởng.
  3. Kiểm tra đáp ứng và nhịp thở: gọi to, lay vai. Quan sát lồng ngực có di động không.
  4. Nếu không thở hoặc chỉ thở ngáp: bắt đầu ép tim theo hướng dẫn của tổng đài viên.
  5. Nếu còn thở nhưng lơ mơ: đặt nằm nghiêng an toàn, đầu hơi ngửa để chất nôn chảy ra ngoài. Nới lỏng quần áo chật.
  6. Nếu co giật: dọn vật cứng xung quanh, kê đầu bằng vật mềm, không giữ chặt tay chân, không cho bất kỳ vật gì vào miệng. Sau cơn, đặt nằm nghiêng.
  7. Nếu sốt cao, kích động: đưa đến nơi thoáng mát, giảm kích thích như tắt nhạc, giảm ánh sáng, nói chuyện bình tĩnh. Không cố khống chế bằng vũ lực nếu không cần thiết cho an toàn.
  8. Thu thập thông tin: chất nghi ngờ, thời điểm, có uống rượu không, bao bì còn lại. Đưa cho nhân viên y tế.
  9. Ở bên cạnh liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến.

Những sai lầm cần tránh

  • Cho uống cà phê, nước chanh, sữa, nước muối để “giải độc”: không có tác dụng và có thể gây sặc.
  • Gây nôn bằng cách móc họng ở người lơ mơ: nguy cơ hít sặc.
  • Tắm nước lạnh, ngâm bồn cho người bất tỉnh: nguy cơ đuối nước, hạ thân nhiệt.
  • Tát, đánh để làm tỉnh: gây chấn thương, không giải quyết vấn đề.
  • Cho dùng thêm chất khác để “cân bằng”, ví dụ dùng chất kích thích cho người ngộ độc opioid.
  • Để người bệnh ngủ một mình trong phòng kín.
  • Chần chừ gọi cấp cứu vì sợ rắc rối pháp lý: tính mạng là ưu tiên hàng đầu; nhân viên y tế có nhiệm vụ cứu chữa người bệnh.

Tại bệnh viện, người bệnh được xử trí thế nào

Nhân viên y tế sẽ hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, kiểm soát co giật, hạ nhiệt, bù dịch và theo dõi tim mạch. Với ngộ độc opioid, có thuốc giải đặc hiệu do nhân viên y tế sử dụng. Với nhiều chất khác, điều trị chủ yếu là hỗ trợ cho đến khi cơ thể đào thải chất độc. Người bệnh thường cần theo dõi nhiều giờ vì một số chất có tác dụng kéo dài hoặc tái xuất hiện triệu chứng. Các nguy cơ cụ thể của opioid được trình bày trong bài suy hô hấp do thuốc giảm đau gây nghiện, còn fentanyl có bài riêng hiểm họa fentanyl bán qua mạng xã hội.

Sau cơn ngộ độc: cơ hội để thay đổi

Trải qua ngộ độc là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Đây là thời điểm quan trọng để người bệnh và gia đình tìm kiếm hỗ trợ dài hạn: đánh giá sức khỏe tâm thần, tư vấn về sử dụng chất, cân nhắc các chương trình điều trị và cai nghiện. Tìm hiểu thêm ở bài tầm quan trọng của cai nghiện tự nguyện tại cơ sở y tế.

Ngộ độc ở trẻ nhỏ: tình huống đặc biệt

Trẻ nhỏ có thể bị ngộ độc do vô tình nuốt phải thuốc của người lớn, kẹo hoặc bánh có tẩm chất cấm, hay hít khói trong môi trường có người sử dụng. Dấu hiệu ở trẻ có thể là buồn ngủ bất thường, khó đánh thức, thở chậm, nôn, co giật hoặc kích thích quấy khóc dữ dội. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, mang theo bất kỳ vỏ thuốc, bao bì nào tìm thấy. Không chờ triệu chứng rõ hơn, vì cơ thể trẻ nhạy cảm và diễn tiến có thể rất nhanh.

Chuẩn bị trước: kỹ năng ai cũng nên có

  • Học sơ cứu cơ bản và hồi sinh tim phổi tại các lớp do cơ sở y tế, Hội Chữ thập đỏ hoặc trường học tổ chức.
  • Lưu số cấp cứu 115 và địa chỉ bệnh viện gần nhất.
  • Biết tư thế nằm nghiêng an toàn.
  • Trong gia đình có người dùng thuốc giảm đau mạnh, thuốc an thần, hãy hỏi bác sĩ về dấu hiệu quá liều và cách bảo quản thuốc an toàn.

Bạn không cần là nhân viên y tế để cứu một mạng người. Nhận ra dấu hiệu, gọi trợ giúp kịp thời và giữ đường thở thông thoáng đã là những việc vô cùng có ý nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

Gọi cấp cứu cho người dùng ma túy, tôi có bị liên lụy không?

Việc gọi cấp cứu để cứu người là hành động đúng đắn và nhân đạo. Nhân viên y tế tập trung vào cứu chữa; bạn chỉ cần cung cấp thông tin trung thực về tình trạng người bệnh.

Người ngộ độc đã tỉnh lại có cần đi viện nữa không?

Vẫn nên được đánh giá tại cơ sở y tế. Một số chất có tác dụng kéo dài hoặc triệu chứng có thể quay lại sau khi tạm tỉnh, đặc biệt với opioid mạnh hoặc khi dùng nhiều chất cùng lúc.

Tư thế nằm nghiêng an toàn làm thế nào?

Đặt người bệnh nằm nghiêng một bên, chân phía trên co lại để giữ thăng bằng, tay phía trên kê dưới má, đầu hơi ngửa để đường thở thông thoáng và chất nôn có thể chảy ra ngoài. Nên học thực hành tại các lớp sơ cứu.

Có nên cho người ngộ độc uống nhiều nước không?

Không nên cho người lơ mơ uống bất cứ thứ gì vì nguy cơ sặc. Với người tỉnh táo, việc bù nước cũng cần thận trọng, vì một số chất như thuốc lắc có thể gây rối loạn điện giải khi uống quá nhiều nước.

Bài liên quan