Những đối tượng đặc biệt cần cẩn trọng khi uống thuốc cảm cúm
Thuốc cảm cúm bán không cần đơn thường là sản phẩm phối hợp nhiều hoạt chất như thuốc hạ sốt giảm đau, thuốc co mạch chống nghẹt mũi, thuốc kháng histamin và thuốc giảm ho. Với người khỏe mạnh, dùng đúng hướng dẫn thường an toàn, nhưng trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch, gan, thận hay tăng nhãn áp cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng. Bài viết giải thích vì sao từng nhóm cần thận trọng và nên chú ý điều gì.
Bên trong một viên thuốc cảm cúm có gì
Hiểu thành phần là bước đầu tiên để dùng thuốc an toàn. Một sản phẩm cảm cúm phối hợp có thể chứa:
| Nhóm hoạt chất | Ví dụ thường gặp | Tác dụng mong muốn | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hạ sốt, giảm đau | Paracetamol, ibuprofen | Giảm sốt, đau đầu, đau mỏi | Paracetamol quá liều hại gan; ibuprofen ảnh hưởng dạ dày, thận |
| Co mạch chống nghẹt mũi | Phenylephrine, pseudoephedrine | Giảm nghẹt mũi | Có thể tăng huyết áp, tim đập nhanh, mất ngủ |
| Kháng histamin | Chlorpheniramine, diphenhydramine | Giảm sổ mũi, hắt hơi | Gây buồn ngủ, khô miệng, bí tiểu |
| Giảm ho | Dextromethorphan | Giảm ho khan | Tương tác với một số thuốc chống trầm cảm |
Nguy cơ lớn nhất thường không nằm ở một hoạt chất riêng lẻ mà ở việc uống trùng lặp: ví dụ vừa uống viên cảm cúm có paracetamol, vừa uống thêm viên hạ sốt paracetamol riêng, tổng lượng thuốc vượt mức an toàn mà người dùng không hề hay biết. Hậu quả nghiêm trọng của việc này được phân tích trong bài suy gan cấp do dùng thuốc quá liều.
Trẻ em: không phải “người lớn thu nhỏ”
Cơ thể trẻ chuyển hóa thuốc khác người lớn, và liều thuốc của trẻ được tính theo cân nặng, tuổi. Nhiều thuốc ho, cảm phối hợp không được khuyến cáo cho trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 2 tuổi, vì nguy cơ tác dụng phụ như an thần quá mức, co giật, rối loạn nhịp tim.
- Không bẻ viên của người lớn để cho trẻ uống.
- Chỉ dùng chế phẩm dành riêng cho trẻ em, kèm dụng cụ đong đi theo hộp, không dùng thìa ăn.
- Trẻ sốt cao, li bì, thở nhanh, bỏ bú, co giật cần được đưa đi khám ngay thay vì tiếp tục cho uống thuốc cảm.
- Cảm lạnh ở trẻ thường tự khỏi; nghỉ ngơi, bù nước, vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý nhiều khi quan trọng hơn thuốc.
Phụ nữ mang thai và đang cho con bú
Trong thai kỳ, đặc biệt ba tháng đầu, nhiều hoạt chất có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Thuốc co mạch đường uống thường không được khuyến khích tự dùng khi mang thai vì có thể ảnh hưởng tuần hoàn. Một số thuốc kháng histamin và giảm ho cũng cần được bác sĩ cân nhắc.
Với bà mẹ cho con bú, một phần thuốc có thể đi vào sữa. Thuốc gây buồn ngủ có thể khiến trẻ bú mẹ lơ mơ, còn pseudoephedrine có thể làm giảm lượng sữa ở một số người. Lời khuyên an toàn nhất là trao đổi với bác sĩ sản khoa hoặc dược sĩ, nói rõ mình đang mang thai hay cho con bú trước khi mua bất kỳ thuốc nào.
Người cao tuổi
Người lớn tuổi thường dùng nhiều thuốc cùng lúc cho huyết áp, tiểu đường, xương khớp, nên nguy cơ tương tác cao hơn. Chức năng gan, thận giảm theo tuổi khiến thuốc đào thải chậm. Một số vấn đề hay gặp:
- Kháng histamin thế hệ cũ gây buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn, làm tăng nguy cơ té ngã.
- Bí tiểu ở nam giới có phì đại tuyến tiền liệt khi dùng thuốc kháng histamin hoặc co mạch.
- Táo bón, khô miệng nặng hơn.
Người chăm sóc nên mang danh sách toàn bộ thuốc đang dùng khi hỏi dược sĩ.
Người có bệnh nền mạn tính
Tăng huyết áp và bệnh tim mạch
Thuốc co mạch như phenylephrine, pseudoephedrine có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim. Người đang điều trị tăng huyết áp, có bệnh mạch vành, rối loạn nhịp nên tránh tự dùng các sản phẩm chứa thành phần này. Ibuprofen và các thuốc chống viêm không steroid cũng có thể làm giảm hiệu quả thuốc hạ áp và giữ nước.
Bệnh gan
Người có bệnh gan, viêm gan, xơ gan hoặc uống rượu thường xuyên cần đặc biệt thận trọng với paracetamol. Ngưỡng an toàn của họ có thể thấp hơn người bình thường, nên phải hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Bệnh thận
Thuốc chống viêm không steroid có thể làm suy giảm chức năng thận, nhất là khi người bệnh mất nước do sốt.
Tăng nhãn áp, phì đại tuyến tiền liệt
Kháng histamin thế hệ cũ và thuốc co mạch có thể làm nặng thêm tăng nhãn áp góc đóng hoặc gây bí tiểu.
Tiểu đường, cường giáp
Một số siro có đường; thuốc co mạch có thể ảnh hưởng đến đường huyết và làm triệu chứng cường giáp nặng hơn.
Người lái xe, vận hành máy móc và người uống rượu
Thuốc cảm có kháng histamin dễ gây buồn ngủ, giảm phản xạ. Người phải lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy nên chọn sản phẩm không gây buồn ngủ theo tư vấn của dược sĩ, hoặc sắp xếp dùng thuốc vào buổi tối. Rượu bia làm tăng tác dụng an thần và tăng gánh nặng cho gan khi dùng chung paracetamol, vì vậy nên tránh uống rượu trong thời gian dùng thuốc cảm.
Năm câu nên hỏi dược sĩ trước khi mua thuốc cảm
- Sản phẩm này gồm những hoạt chất nào?
- Tôi đang dùng thuốc X, Y; có tương tác gì không?
- Thuốc có gây buồn ngủ không?
- Tôi có bệnh nền (huyết áp, gan, thận, mang thai…), thuốc này có phù hợp không?
- Sau bao nhiêu ngày không đỡ thì nên đi khám?
Đừng quên đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng trong hộp thuốc, đặc biệt mục chống chỉ định và thận trọng.
Chăm sóc tại nhà giúp giảm nhu cầu dùng thuốc
Với nhóm đối tượng đặc biệt, các biện pháp không dùng thuốc nên được ưu tiên trước. Nghỉ ngơi đầy đủ giúp cơ thể có năng lượng chống lại virus. Uống đủ nước, ăn cháo, súp ấm giúp bù lượng nước mất do sốt và làm loãng đờm. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý, xông hơi nước ấm (không dùng tinh dầu cho trẻ nhỏ khi chưa hỏi ý kiến chuyên môn) giúp giảm nghẹt mũi. Súc họng bằng nước muối ấm làm dịu đau họng ở người lớn và trẻ lớn biết súc.
Giữ ấm cơ thể, giữ phòng thoáng khí, đeo khẩu trang và rửa tay thường xuyên để không lây cho người khác trong gia đình, đặc biệt là người già và trẻ nhỏ. Theo dõi nhiệt độ, nhịp thở và mức độ tỉnh táo hằng ngày; ghi lại để cung cấp cho bác sĩ nếu cần đi khám. Những biện pháp đơn giản này không thay thế được điều trị khi bệnh nặng, nhưng giúp nhiều người vượt qua cảm lạnh thông thường mà không cần dùng nhiều thuốc.
Khi nào cần đi khám thay vì tự dùng thuốc
- Sốt cao kéo dài nhiều ngày hoặc sốt kèm cứng cổ, phát ban.
- Khó thở, đau ngực, thở rít.
- Ho ra máu, ho kéo dài nhiều tuần.
- Triệu chứng đỡ rồi lại nặng lên.
- Người thuộc nhóm nguy cơ cao (trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền) có triệu chứng cúm.
Phần lớn cảm lạnh tự khỏi sau vài ngày. Thuốc chỉ giúp giảm triệu chứng, không rút ngắn đáng kể quá trình bệnh. Vì vậy với nhóm đối tượng đặc biệt, lựa chọn thận trọng và hỏi ý kiến chuyên môn luôn tốt hơn việc dùng thuốc theo thói quen.
Câu hỏi thường gặp
Người bị cao huyết áp có được uống thuốc cảm cúm không?
Có thể dùng một số thuốc giảm triệu chứng, nhưng nên tránh tự dùng sản phẩm chứa thuốc co mạch như phenylephrine hay pseudoephedrine. Hãy nói rõ bệnh và thuốc đang dùng với dược sĩ để được chọn sản phẩm phù hợp.
Mẹ bầu bị cảm cúm nên làm gì trước khi dùng thuốc?
Nghỉ ngơi, uống đủ nước, súc họng và rửa mũi bằng nước muối là những biện pháp an toàn ban đầu. Trước khi uống bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn, nên hỏi bác sĩ sản khoa hoặc dược sĩ.
Uống thuốc cảm cúm cùng lúc với thuốc hạ sốt có sao không?
Có thể nguy hiểm nếu cả hai cùng chứa paracetamol, dễ dẫn đến quá liều và tổn thương gan. Luôn kiểm tra thành phần trên hộp trước khi phối hợp.
Thuốc cảm có kháng histamin có nên dùng ban ngày?
Nếu bạn cần tỉnh táo để lái xe, học tập hay làm việc, nên hạn chế dùng ban ngày vì thuốc có thể gây buồn ngủ. Dược sĩ có thể gợi ý sản phẩm ít gây buồn ngủ hơn.
Bài liên quan

Đang uống thuốc có được uống rượu bia ngày tiệc cuối năm?
Rượu bia tương tác với nhiều nhóm thuốc: giảm đau, an thần, kháng sinh, tiểu đường, huyết áp, chống đông. Những điều cần nhớ trước mùa tiệc tất niên.

Tủ thuốc gia đình ngày Tết Đinh Mùi 2027: nên có gì, bỏ gì
Tết Đinh Mùi nghỉ 7 ngày từ 4/2 đến 10/2/2027, nhiều nhà thuốc đóng cửa. Cách rà soát tủ thuốc, loại bỏ thuốc hết hạn đúng cách và chuẩn bị đồ sơ cứu cơ bản.

Thuốc nhỏ mắt mùa hanh khô: dùng đúng và bài học từ lô bị thu hồi
Mùa hanh khô nhiều người dùng nước muối, nước mắt nhân tạo hằng ngày. Bài học từ lô Natri clorid 0,9% bị thu hồi năm 2026, cách nhỏ đúng và loại nên tránh.

Kem bôi da bị thu hồi và kem trộn corticoid: nhận biết, tác hại
Từ kem Thuần Mộc nhiễm vi sinh đến Tiacortisol đặt tên như thuốc: cách phân biệt mỹ phẩm với thuốc bôi, dấu hiệu da nhiễm corticoid và việc cần làm khi lỡ dùng.