Hậu quả suy gan cấp do tự ý dùng thuốc kê đơn quá liều lượng
Suy gan cấp do thuốc là tình trạng gan mất chức năng nhanh chóng, có thể dẫn đến rối loạn đông máu, hôn mê và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Một trong những nguyên nhân thường gặp là tự ý dùng thuốc vượt liều khuyến cáo, uống trùng hoạt chất từ nhiều sản phẩm, hoặc dùng thuốc kê đơn mà không có sự theo dõi của bác sĩ. Điều đáng lo là giai đoạn đầu thường rất ít triệu chứng, khiến người bệnh chủ quan. Nếu nghi ngờ đã dùng quá liều, hãy đến cơ sở y tế ngay cả khi chưa thấy khó chịu.
Gan xử lý thuốc như thế nào
Gan là “nhà máy” chuyển hóa phần lớn các loại thuốc. Ở liều điều trị, gan biến đổi thuốc thành các chất dễ đào thải qua mật hoặc nước tiểu. Một số thuốc, trong quá trình chuyển hóa, tạo ra chất trung gian có độc tính; ở liều bình thường, gan có đủ cơ chế bảo vệ để trung hòa chúng. Khi lượng thuốc vượt quá khả năng xử lý, chất độc tích tụ và phá hủy tế bào gan.
Có hai kiểu tổn thương gan do thuốc chính. Kiểu thứ nhất phụ thuộc liều: càng dùng nhiều càng dễ tổn thương, có thể dự đoán được. Kiểu thứ hai là phản ứng đặc ứng: xảy ra ở một số người nhạy cảm, khó dự đoán, có thể xuất hiện ngay ở liều thông thường. Bài viết này tập trung vào kiểu thứ nhất, kiểu hoàn toàn có thể phòng tránh được.
Những nhóm thuốc thường liên quan đến tổn thương gan
- Paracetamol (acetaminophen): là thuốc hạ sốt giảm đau rất phổ biến và an toàn khi dùng đúng liều, nhưng quá liều là nguyên nhân kinh điển gây suy gan cấp. Paracetamol có mặt trong rất nhiều sản phẩm phối hợp như thuốc cảm cúm, thuốc giảm đau kết hợp.
- Một số thuốc giảm đau phối hợp với opioid: nhiều chế phẩm giảm đau kê đơn chứa cả paracetamol, người dùng tăng liều để giảm đau sẽ vô tình tăng cả lượng paracetamol.
- Một số kháng sinh, thuốc kháng lao, thuốc chống nấm, thuốc chống động kinh: cần được bác sĩ kê và theo dõi men gan trong quá trình dùng.
- Thực phẩm chức năng, thảo dược không rõ nguồn gốc: một số sản phẩm giảm cân, tăng cơ hay “bổ gan” trôi nổi đã được ghi nhận gây tổn thương gan.
Vì sao nhiều người vô tình dùng quá liều
Phần lớn trường hợp quá liều không cố ý xuất phát từ những tình huống rất đời thường:
- Trùng hoạt chất: uống thuốc cảm cúm có paracetamol rồi uống thêm thuốc hạ sốt cũng là paracetamol.
- Tăng liều vì đau dai dẳng: nghĩ rằng uống thêm một viên sẽ đỡ nhanh hơn.
- Rút ngắn khoảng cách giữa các liều.
- Dùng thuốc kê đơn không có đơn hoặc dùng theo đơn của người khác, không được bác sĩ đánh giá chức năng gan.
- Uống rượu thường xuyên, nhịn ăn kéo dài, suy dinh dưỡng: làm giảm khả năng chống độc của gan, khiến ngưỡng an toàn thấp hơn.
- Trẻ em uống nhầm thuốc của người lớn để ở nơi dễ với tới.
Diễn tiến âm thầm: dấu hiệu theo từng giai đoạn
Ngộ độc paracetamol là ví dụ điển hình cho thấy vì sao không thể chờ có triệu chứng mới đi khám.
| Giai đoạn | Biểu hiện có thể gặp |
|---|---|
| Những giờ đầu | Có thể không có triệu chứng, hoặc chỉ buồn nôn, nôn, mệt, vã mồ hôi |
| Sau khoảng một đến vài ngày | Đau tức vùng hạ sườn phải, xét nghiệm men gan tăng dù người bệnh có thể thấy đỡ hơn |
| Giai đoạn tổn thương nặng | Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, chảy máu chân răng, bầm tím, lú lẫn, ngủ gà, hôn mê |
| Hồi phục hoặc diễn tiến xấu | Một số người hồi phục dần; trường hợp nặng có thể suy đa cơ quan và cần ghép gan |
Điểm then chốt: thuốc giải độc đặc hiệu cho ngộ độc paracetamol (N-acetylcystein) phát huy hiệu quả tốt nhất khi được dùng sớm tại bệnh viện. Chờ đến lúc vàng da mới đi khám có thể đã bỏ lỡ thời điểm quan trọng nhất.
Cần làm gì khi nghi dùng thuốc quá liều
- Đến cơ sở y tế ngay hoặc gọi cấp cứu 115, kể cả khi người bệnh trông vẫn bình thường.
- Mang theo vỏ hộp, vỉ thuốc và ước lượng số viên đã dùng, thời điểm dùng. Thông tin này giúp bác sĩ quyết định xét nghiệm và điều trị.
- Không tự gây nôn bằng cách móc họng hay uống nước muối, trừ khi được nhân viên y tế hướng dẫn.
- Không tự uống “thuốc giải” hay thuốc bổ gan theo mách bảo; điều trị phải do bác sĩ thực hiện.
- Nếu người bệnh lơ mơ, co giật hoặc ngừng thở, đặt nằm nghiêng an toàn và làm theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu. Các dấu hiệu ngộ độc cấp khác được tổng hợp trong bài nhận biết dấu hiệu ngộ độc để cấp cứu.
Trong trường hợp quá liều có chủ đích liên quan đến khủng hoảng tâm lý, ngoài cấp cứu thể chất, người bệnh cần được hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Đừng để họ ở một mình; hãy đồng hành và tìm sự trợ giúp chuyên môn.
Điều trị và hệ lụy lâu dài
Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên loại thuốc, lượng thuốc, thời gian và xét nghiệm máu. Điều trị có thể gồm thuốc giải độc, hỗ trợ chức năng gan, kiểm soát rối loạn đông máu, theo dõi tri giác. Với suy gan cấp nặng, một số trường hợp cần chuyển đến trung tâm có khả năng ghép gan.
Người hồi phục cũng có thể cần tái khám, kiêng rượu và thận trọng hơn với các thuốc chuyển hóa qua gan trong thời gian dài. Chi phí điều trị, thời gian nằm viện và ảnh hưởng đến công việc, gia đình đều rất đáng kể, trong khi nguyên nhân ban đầu thường chỉ là vài viên thuốc thừa.
Phòng tránh: bảo vệ gan khi dùng thuốc
- Đọc thành phần trên mọi sản phẩm, đặc biệt tìm chữ paracetamol hoặc acetaminophen.
- Không vượt liều tối đa trong ngày ghi trên nhãn hoặc theo chỉ định bác sĩ, và tôn trọng khoảng cách giữa các liều.
- Chỉ dùng thuốc kê đơn khi có đơn, đúng người, đúng liều, đúng thời gian.
- Báo với bác sĩ nếu bạn uống rượu thường xuyên, có bệnh gan, đang dùng thảo dược hoặc thực phẩm chức năng.
- Xét nghiệm men gan theo hẹn nếu đang dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng gan.
- Cất thuốc xa tầm tay trẻ em, trong tủ có khóa.
Gan có khả năng tái tạo đáng kinh ngạc, nhưng cũng có giới hạn. Dùng thuốc đúng liều không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn là cách đơn giản nhất để bảo vệ cơ quan quan trọng này.
Câu hỏi thường gặp
Uống quá liều paracetamol nhưng không thấy gì có cần đi viện không?
Có. Giai đoạn đầu ngộ độc paracetamol thường không có triệu chứng rõ, nhưng tổn thương gan có thể đang diễn ra. Thuốc giải độc hiệu quả nhất khi dùng sớm, vì vậy cần đến cơ sở y tế ngay.
Người uống rượu nhiều có dễ bị tổn thương gan do thuốc hơn không?
Có. Uống rượu thường xuyên làm giảm khả năng chống độc của gan và có thể khiến ngưỡng an toàn của một số thuốc thấp hơn. Người uống rượu nên báo với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau, hạ sốt.
Uống thuốc bổ gan có giúp phòng tổn thương gan khi dùng thuốc không?
Không có bằng chứng cho thấy thuốc bổ gan bán tự do có thể bù đắp cho việc dùng thuốc quá liều. Cách phòng tránh hiệu quả là dùng đúng liều và theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ.
Dấu hiệu nào cho thấy gan đang gặp vấn đề do thuốc?
Các dấu hiệu gợi ý gồm mệt mỏi bất thường, chán ăn, buồn nôn, đau hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu. Khi gặp những dấu hiệu này trong lúc dùng thuốc, hãy ngừng thuốc nghi ngờ và đi khám sớm.
Bài liên quan

Đang uống thuốc có được uống rượu bia ngày tiệc cuối năm?
Rượu bia tương tác với nhiều nhóm thuốc: giảm đau, an thần, kháng sinh, tiểu đường, huyết áp, chống đông. Những điều cần nhớ trước mùa tiệc tất niên.

Tủ thuốc gia đình ngày Tết Đinh Mùi 2027: nên có gì, bỏ gì
Tết Đinh Mùi nghỉ 7 ngày từ 4/2 đến 10/2/2027, nhiều nhà thuốc đóng cửa. Cách rà soát tủ thuốc, loại bỏ thuốc hết hạn đúng cách và chuẩn bị đồ sơ cứu cơ bản.

Thuốc nhỏ mắt mùa hanh khô: dùng đúng và bài học từ lô bị thu hồi
Mùa hanh khô nhiều người dùng nước muối, nước mắt nhân tạo hằng ngày. Bài học từ lô Natri clorid 0,9% bị thu hồi năm 2026, cách nhỏ đúng và loại nên tránh.

Kem bôi da bị thu hồi và kem trộn corticoid: nhận biết, tác hại
Từ kem Thuần Mộc nhiễm vi sinh đến Tiacortisol đặt tên như thuốc: cách phân biệt mỹ phẩm với thuốc bôi, dấu hiệu da nhiễm corticoid và việc cần làm khi lỡ dùng.