Darkfox Drugs Education
Trang chủ › An Toàn Dược Phẩm

Hỏi đáp về các thói quen dùng thuốc sai lầm gây hại sức khỏe

Ban biên tập Darkfox Drugs Education · · Cập nhật
Hỏi đáp về các thói quen dùng thuốc sai lầm gây hại sức khỏe

Nhiều thói quen dùng thuốc tưởng vô hại lại có thể làm thuốc mất tác dụng, gây tác dụng phụ hoặc tổn thương gan, thận. Những lỗi phổ biến nhất gồm tự ý ngừng hoặc tăng liều, uống thuốc với đồ uống không phù hợp, dùng lại thuốc cũ, dùng chung đơn và tin theo lời truyền miệng. Bài hỏi đáp dưới đây tổng hợp các thắc mắc hay gặp nhất, kèm giải thích ngắn gọn để bạn tự điều chỉnh thói quen của mình và gia đình.

Đã đỡ bệnh, có thể ngừng kháng sinh giữa chừng không?

Không nên tự ý ngừng. Cảm giác “đã khỏe” không có nghĩa là vi khuẩn đã bị loại bỏ hết. Ngừng sớm có thể khiến bệnh tái phát và góp phần tạo ra vi khuẩn kháng thuốc. Thời gian dùng kháng sinh do bác sĩ quyết định cho từng bệnh; ngày nay một số phác đồ ngắn hơn trước, nhưng việc rút ngắn hay kéo dài phải do bác sĩ chỉ định. Ngoại lệ duy nhất là khi bạn gặp phản ứng bất thường như phát ban, khó thở; lúc đó cần ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế ngay.

Uống thuốc với sữa, trà, cà phê hay nước ngọt có sao không?

Nước lọc là lựa chọn an toàn nhất cho hầu hết các loại thuốc. Một số ví dụ về tương tác với đồ uống:

  • Sữa và chế phẩm giàu canxi có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh nhóm tetracyclin, quinolon và thuốc bổ sung sắt.
  • Trà, cà phê chứa caffeine và tanin, có thể tăng cảm giác bồn chồn khi dùng cùng thuốc có caffeine hoặc thuốc co mạch, và ảnh hưởng hấp thu sắt.
  • Nước bưởi chùm có thể làm tăng nồng độ của một số thuốc trong máu, chi tiết xem tại bài tương tác thuốc với nước bưởi chùm.
  • Rượu bia làm tăng tác dụng an thần, tăng nguy cơ tổn thương gan và xuất huyết tiêu hóa khi dùng cùng nhiều thuốc.

Thuốc chưa thấy tác dụng, uống gấp đôi có nhanh khỏi hơn không?

Không. Mỗi thuốc có khoảng liều điều trị; vượt quá khoảng đó, tác dụng phụ và độc tính tăng nhanh trong khi hiệu quả không tăng tương ứng. Nhiều thuốc cần vài ngày đến vài tuần mới phát huy tác dụng đầy đủ, ví dụ thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm. Nếu thấy chưa đỡ, hãy liên hệ bác sĩ thay vì tự tăng liều.

Quên một liều thì uống bù gấp đôi vào lần sau?

Đây là sai lầm rất phổ biến. Với đa số thuốc, nếu nhớ ra sớm thì uống ngay, còn nếu đã gần đến liều kế tiếp thì bỏ qua liều quên và uống liều tiếp theo như bình thường, không gộp hai liều. Tuy nhiên một số thuốc có hướng dẫn riêng, ví dụ thuốc tránh thai hay thuốc chống đông. Cách xử lý khi quên liều thường được ghi trong tờ hướng dẫn sử dụng; nếu không rõ, hãy hỏi dược sĩ.

Có thể bẻ, nghiền hoặc nhai mọi loại viên thuốc không?

Không phải viên nào cũng bẻ được. Viên giải phóng kéo dài, viên bao tan ở ruột hay một số viên bao phim được thiết kế để thuốc phóng thích đúng nơi, đúng tốc độ. Nghiền chúng có thể khiến thuốc giải phóng ồ ạt hoặc bị phá hủy trong dạ dày. Nội dung này được giải thích kỹ trong bài tại sao không tự ý nghiền hoặc bẻ đôi viên nén bao phim.

Dùng lại thuốc còn thừa từ lần ốm trước có tiết kiệm không?

Có vẻ tiết kiệm nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro:

  • Triệu chứng giống nhau chưa chắc cùng một bệnh.
  • Thuốc có thể đã hết hạn hoặc biến chất do bảo quản không đúng.
  • Liều lượng đơn trước có thể không còn phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại.
  • Với kháng sinh, thuốc thừa thường là dấu hiệu lần trước đã dùng không đủ liệu trình.

Đơn thuốc của người nhà hiệu quả, mình dùng theo được không?

Mỗi đơn thuốc được kê cho một người cụ thể dựa trên tuổi, cân nặng, bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử dị ứng. Dùng theo đơn người khác có thể gây dị ứng, tương tác hoặc che lấp bệnh thật. Đây là thói quen đáng lo ngại đến mức chúng tôi dành riêng một bài: tác hại của việc dùng chung đơn thuốc.

Thuốc bổ, thực phẩm chức năng thì uống thoải mái?

Thực phẩm chức năng và thuốc bổ không phải lúc nào cũng vô hại. Một số vitamin tan trong dầu như A, D có thể tích lũy nếu dùng quá nhiều trong thời gian dài. Một số sản phẩm thảo dược có thể tương tác với thuốc chống đông, thuốc tiểu đường hoặc thuốc huyết áp. Hãy kể với bác sĩ cả những sản phẩm này khi đi khám.

Uống thuốc lúc nào cũng được, miễn là đủ số lần?

Thời điểm uống có ý nghĩa. Có thuốc phải uống lúc đói để hấp thu tốt, có thuốc cần uống sau ăn để giảm kích ứng dạ dày, có thuốc nên uống buổi sáng (ví dụ một số thuốc lợi tiểu để tránh tiểu đêm), có thuốc uống buổi tối. Khoảng cách giữa các liều cũng cần đều đặn để duy trì nồng độ thuốc ổn định.

Uống thuốc rồi nằm ngay có sao không?

Một số thuốc như thuốc điều trị loãng xương nhóm bisphosphonat, một số kháng sinh hay viên bổ sung kali có thể gây kích ứng, loét thực quản nếu viên thuốc mắc lại. Nên uống với một cốc nước đầy và ngồi hoặc đứng thẳng một lúc sau khi uống, đặc biệt với các thuốc được hướng dẫn rõ như vậy.

Mua thuốc theo quảng cáo trên mạng có đáng tin?

Quảng cáo thường nhấn mạnh lợi ích và bỏ qua rủi ro. Thuốc kê đơn không được phép quảng cáo trực tiếp đến công chúng, vì vậy những lời mời bán thuốc kê đơn tràn lan trên mạng xã hội là dấu hiệu đáng ngờ. Hãy mua thuốc tại nhà thuốc có giấy phép, giữ hóa đơn và kiểm tra thông tin sản phẩm.

Ngưng thuốc vì sợ tác dụng phụ có nên không?

Nhiều người đọc thấy danh sách tác dụng phụ dài trong tờ hướng dẫn rồi tự ngưng thuốc. Thực tế, phần lớn tác dụng phụ hiếm gặp hoặc nhẹ, và lợi ích của thuốc thường được bác sĩ cân nhắc kỹ so với rủi ro. Nếu gặp tác dụng phụ khó chịu như buồn nôn, chóng mặt, mất ngủ, hãy liên hệ bác sĩ để được điều chỉnh liều, đổi thời điểm uống hoặc đổi thuốc khác. Chỉ ngừng ngay và đi khám khi có dấu hiệu nghiêm trọng như phát ban lan rộng, sưng môi mặt, khó thở, vàng da, chảy máu bất thường. Việc tự ngừng thuốc huyết áp, thuốc chống động kinh hay thuốc chống đông có thể gây hậu quả nặng hơn nhiều so với tác dụng phụ ban đầu.

Gợi ý xây dựng thói quen dùng thuốc an toàn

  1. Giữ một danh sách tất cả thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng và mang theo khi đi khám.
  2. Đọc nhãn và tờ hướng dẫn trước liều đầu tiên.
  3. Dùng hộp chia thuốc hoặc nhắc lịch trên điện thoại để không quên liều.
  4. Không ngại hỏi dược sĩ, kể cả những câu hỏi tưởng chừng đơn giản.
  5. Dọn tủ thuốc định kỳ, bỏ thuốc hết hạn đúng cách.

Thay đổi một thói quen nhỏ có thể giúp bạn tránh được những biến chứng lớn. Khi còn băn khoăn, câu trả lời an toàn nhất luôn là hỏi người có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Uống thuốc bằng nước ấm hay nước lạnh tốt hơn?

Với đa số thuốc, nước lọc ở nhiệt độ bình thường hoặc hơi ấm đều phù hợp. Không nên dùng nước quá nóng vì có thể ảnh hưởng đến một số dạng bào chế như men vi sinh hay viên nang.

Có nên uống nhiều loại thuốc cùng một lúc cho tiện?

Không phải lúc nào cũng được. Một số thuốc cần uống cách nhau vài giờ để tránh cản trở hấp thu, ví dụ thuốc bổ sung sắt, canxi với một số kháng sinh. Hãy hỏi dược sĩ để sắp xếp lịch uống hợp lý.

Thuốc hết hạn vài ngày còn uống được không?

Không nên dùng thuốc đã quá hạn, vì nhà sản xuất chỉ đảm bảo chất lượng trong thời hạn ghi trên bao bì. Hãy thay bằng thuốc mới và loại bỏ thuốc cũ đúng cách.

Đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính có được tự ngừng khi thấy ổn?

Không nên. Các thuốc như thuốc huyết áp, tiểu đường, chống động kinh thường giúp kiểm soát bệnh chứ không chữa khỏi; tự ngừng có thể khiến bệnh bùng phát. Mọi điều chỉnh cần có ý kiến bác sĩ.

Bài liên quan