Darkfox Drugs Education
Trang chủ › An Toàn Dược Phẩm

Những tác hại nguy hại từ việc dùng chung đơn thuốc của người khác

Ban biên tập Darkfox Drugs Education · · Cập nhật
Những tác hại nguy hại từ việc dùng chung đơn thuốc của người khác

Dùng chung đơn thuốc của người khác là việc không an toàn, kể cả khi hai người có triệu chứng giống nhau. Mỗi đơn thuốc được kê cho một người cụ thể dựa trên chẩn đoán, tuổi, cân nặng, chức năng gan thận, bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử dị ứng. Khi bạn dùng đơn của người khác, toàn bộ những cân nhắc đó không còn đúng với bạn, dẫn đến nguy cơ dị ứng, tương tác thuốc, quá liều, che lấp bệnh thật và kháng kháng sinh. Bài viết phân tích từng rủi ro và gợi ý cách xử lý các tình huống thường gặp.

Đơn thuốc là “may đo”, không phải “may sẵn”

Khi kê đơn, bác sĩ không chỉ nhìn triệu chứng. Họ hỏi bệnh sử, khám, có thể làm xét nghiệm, sau đó lựa chọn hoạt chất, liều, số lần dùng và thời gian điều trị phù hợp. Cùng là ho, có người do virus, có người do vi khuẩn, có người do trào ngược dạ dày, hen phế quản hay tác dụng phụ của thuốc huyết áp. Cùng là đau đầu, có thể là căng thẳng, có thể là tăng huyết áp, hiếm hơn là dấu hiệu bệnh lý thần kinh. Đơn thuốc của người khác chỉ phản ánh bệnh của họ.

Năm rủi ro chính khi dùng đơn của người khác

1. Chẩn đoán sai, bỏ lỡ bệnh thật

Nếu triệu chứng giống nhưng nguyên nhân khác, thuốc không có tác dụng, còn bệnh thật tiếp tục tiến triển. Tệ hơn, thuốc có thể làm giảm triệu chứng tạm thời, khiến bạn trì hoãn đi khám. Ví dụ thuốc giảm đau có thể che lấp cơn đau bụng của viêm ruột thừa, corticoid có thể che triệu chứng nhiễm trùng.

2. Dị ứng và phản ứng có hại

Người kê đơn không biết tiền sử dị ứng của bạn. Một loại kháng sinh an toàn với người thân có thể gây phản ứng nặng ở bạn. Các dấu hiệu cần nhận biết được nêu trong bài dị ứng thuốc kháng sinh và cách xử lý khẩn cấp.

3. Tương tác với thuốc bạn đang dùng

Bạn có thể đang dùng thuốc huyết áp, thuốc chống đông, thuốc tránh thai, thực phẩm chức năng mà người kê đơn ban đầu không hề biết. Tương tác có thể làm thuốc mạnh lên gây độc, hoặc mất tác dụng.

4. Sai liều

Liều cho người lớn có thể quá cao với trẻ em, người cao tuổi, người suy gan thận; liều của người gầy khác người béo. Đặc biệt nguy hiểm khi bố mẹ dùng thuốc của mình cho con, hoặc con cháu đưa thuốc của mình cho ông bà.

5. Kháng kháng sinh và lạm dụng thuốc

Dùng kháng sinh không đúng chỉ định, không đủ liệu trình là một trong những yếu tố thúc đẩy vi khuẩn kháng thuốc. Với thuốc an thần, thuốc giảm đau gây nghiện, việc chia sẻ thuốc còn mở đường cho lạm dụng và phụ thuộc; xem thêm bài suy hô hấp do thuốc giảm đau gây nghiện.

Những tình huống “dùng chung” phổ biến trong gia đình Việt

Tình huốngRủi ro điển hình
Con bị ho sốt, dùng lại đơn của anh chị lần trướcSai liều theo cân nặng, sai nguyên nhân bệnh
Hàng xóm “mách” đơn thuốc đau dạ dày hiệu quảChe lấp bệnh lý nghiêm trọng, tương tác thuốc
Bố mẹ dùng thuốc huyết áp của nhauTụt huyết áp, rối loạn nhịp, suy thận
Chụp đơn thuốc của người khác ra nhà thuốc muaMua được thuốc kê đơn không phù hợp với mình
Chia thuốc ngủ, thuốc an thần cho bạn bèLệ thuộc thuốc, ngộ độc khi phối hợp rượu
Đăng đơn thuốc lên nhóm mạng xã hội để “xin kinh nghiệm”Thông tin sai lệch lan truyền, lộ thông tin sức khỏe

Khía cạnh pháp lý và đạo đức

Thuốc kê đơn phải được bán theo đơn đúng người bệnh. Việc dùng đơn của người khác để mua thuốc kê đơn là đi ngược nguyên tắc này. Với các thuốc thuộc diện kiểm soát đặc biệt như thuốc gây nghiện, hướng thần, việc cho, bán lại hoặc chia sẻ có thể vi phạm pháp luật. Ngoài ra, chia sẻ thuốc còn là chuyển giao rủi ro: nếu người nhận gặp biến cố, người cho cũng phải đối diện cảm giác day dứt.

Làm gì thay vì dùng đơn của người khác

  1. Đi khám khi có triệu chứng mới hoặc triệu chứng kéo dài. Nhiều cơ sở hiện có khám từ xa, tư vấn trực tuyến hợp pháp nếu bạn khó sắp xếp thời gian.
  2. Hỏi dược sĩ với các triệu chứng nhẹ có thể dùng thuốc không kê đơn; dược sĩ sẽ hỏi thêm thông tin và khuyên bạn đi khám nếu cần.
  3. Lưu giữ đơn thuốc của chính mình, có tên người bệnh, chẩn đoán, để bác sĩ tham khảo lần sau.
  4. Không giữ lại thuốc thừa để “dành cho người khác”; xử lý thuốc thừa đúng cách. Hướng dẫn có trong bài bảo quản thuốc tại nhà.
  5. Khi muốn giúp người thân, hãy giúp họ đặt lịch khám, đưa đi khám, thay vì đưa thuốc của mình.

Nói chuyện với người thân về chuyện này thế nào

Nhiều người lớn tuổi quen chia sẻ thuốc như một cách thể hiện sự quan tâm. Thay vì phản bác gay gắt, bạn có thể giải thích nhẹ nhàng rằng thuốc của mỗi người được bác sĩ tính riêng, rồi đề nghị cùng đi khám. Có thể mang hộp thuốc theo để hỏi dược sĩ trước mặt người thân, vì lời khuyên từ người có chuyên môn thường thuyết phục hơn.

Dấu hiệu cần đi khám ngay nếu đã lỡ dùng thuốc của người khác

  • Phát ban, ngứa, sưng môi mặt, khó thở.
  • Chóng mặt, ngất, tim đập nhanh hoặc chậm bất thường.
  • Buồn ngủ sâu, khó đánh thức, thở chậm.
  • Nôn nhiều, đau bụng, vàng da.
  • Triệu chứng ban đầu nặng lên.

Khi đi khám, hãy mang theo hộp thuốc đã dùng để bác sĩ biết chính xác hoạt chất và liều. Không cần ngại; điều quan trọng là được xử lý kịp thời.

Người cao tuổi và chuyện “thuốc dùng chung trong nhà”

Ở nhiều gia đình nhiều thế hệ, ông bà thường dùng thuốc huyết áp, tiểu đường, xương khớp cùng lúc và cất chung một chỗ. Nguy cơ nhầm lẫn rất cao: lấy nhầm lọ của người kia, uống trùng liều vì quên mình đã uống, hoặc “cho nhau dùng thử” khi thấy hiệu quả. Để hạn chế, mỗi người nên có hộp thuốc riêng ghi rõ tên, hộp chia liều theo ngày, và một danh sách thuốc cập nhật. Người chăm sóc có thể kiểm tra hộp chia liều mỗi tối để biết các liều đã được uống đúng chưa. Khi đi tái khám, mang theo toàn bộ thuốc để bác sĩ rà soát và loại bỏ những thuốc không còn cần thiết.

Ghi nhớ

Đơn thuốc giống như chiếc chìa khóa được cắt riêng cho một ổ khóa. Dùng chìa khóa của người khác, may lắm là không mở được cửa, xui hơn là làm hỏng cả ổ. Mỗi người bệnh xứng đáng được chẩn đoán và kê đơn cho chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Hai vợ chồng cùng bị cảm, dùng chung một đơn được không?

Không nên. Dù triệu chứng giống nhau, mỗi người có thể khác về bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng và cân nặng. Với cảm thông thường, hãy hỏi dược sĩ để chọn thuốc phù hợp cho từng người.

Cho con uống thuốc của người lớn nhưng giảm nửa liều có an toàn không?

Không an toàn. Liều cho trẻ được tính theo cân nặng và tuổi, và nhiều thuốc của người lớn không phù hợp cho trẻ ở bất kỳ liều nào. Hãy đưa trẻ đi khám hoặc hỏi dược sĩ về thuốc dành cho trẻ em.

Mang đơn thuốc của người nhà đi mua hộ có được không?

Bạn có thể mua hộ thuốc theo đơn của chính người bệnh để mang về cho họ dùng. Điều không nên làm là dùng đơn của người khác để mua thuốc cho bản thân mình.

Thuốc thừa của người thân nên xử lý thế nào?

Không giữ lại để dùng cho người khác. Hãy xử lý thuốc thừa đúng cách, ví dụ trộn với vật liệu không hấp dẫn, cho vào túi kín rồi bỏ vào rác sinh hoạt, hoặc hỏi nhà thuốc, cơ sở y tế có tiếp nhận không.

Bài liên quan